7 Mặt Hàng Vượt Mốc 10 Tỷ USD: Ai Đang Ngồi Bàn Trên, Ai Vẫn Đứng Ngoài Cuộc Chơi?

Tổng quan tin tức

7 mặt hàng xuất khẩu vượt mốc 10 tỷ USD là điểm nhấn của bức tranh xuất khẩu Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2026. Đây không phải con số để đọc rồi bỏ qua. Tôi đã ngồi trong đủ cuộc họp với các nhà máy ở Bình Dương, xưởng may ở Nam Định để biết: đứng sau mỗi tỷ đô đó là hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ đang è cổ làm gia công, và một nhóm rất nhỏ đang thực sự nắm được chuỗi giá trị.

Ai đang cầm trịch nhóm 10 tỷ đô này

7 nhóm hàng vượt mốc 10 tỷ USD gồm: điện tử, dệt may, giày dép, gỗ, máy móc thiết bị, nông sản và thủy sản — đây là những ngành đã leo lên nhóm tỷ đô nhiều năm liền, không phải chuyện mới. Cái mới là tốc độ: 7 tháng đã chạm mốc mà trước đây phải mất cả năm.

Nhưng tôi làm việc trực tiếp với số liệu xuất khẩu qua Alibaba và Amazon suốt 5 năm, tôi nhìn con số vĩ mô này với một câu hỏi rất thực tế: bao nhiêu phần trăm giá trị đó thực sự ở lại Việt Nam? Câu trả lời phần lớn không vui.

Ngành điện tử, tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa vẫn quanh 30-35%, phần còn lại là linh kiện nhập khẩu, lắp ráp gia công cho khối FDI. Dệt may, giày dép cũng vậy — chúng ta xuất khẩu 10 tỷ đô nhưng biên lợi nhuận nằm lại trong tay SME Việt chỉ đâu đó 5-8% trên mỗi đơn hàng FOB (Free On Board — hình thức xuất khẩu doanh nghiệp chủ động từ nguyên liệu đến thành phẩm), còn CMT (Cut-Make-Trim — gia công thuần túy, chỉ cắt may theo mẫu và nguyên liệu bên đặt hàng cung cấp) thì thấp hơn nhiều.

Nhận định của Hồ Alva

7 ngành chạm 10 tỷ đô trong 7 tháng chứng minh năng lực sản xuất của Việt Nam không đùa được. Nhưng quy mô xuất khẩu quốc gia và sức khỏe tài chính của từng SME là hai câu chuyện khác nhau hoàn toàn — tôi từng vận hành gian hàng B2B cho khách hàng xuất máy móc, nội thất qua Alibaba nên thấy rõ điều này.

Rủi ro lớn nhất lúc này không phải là thị trường co lại — thị trường vẫn đang mở. Rủi ro là SME Việt tiếp tục chơi ở phân khúc giá rẻ, gia công thuần túy, trong khi giá nguyên liệu đầu vào, chi phí logistics, nhân công đều tăng.

Biên lợi nhuận bị siết từ hai đầu. Tôi đã thấy không ít xưởng ở Bình Dương năm 2023-2024 doanh thu tăng nhưng lợi nhuận ròng giảm vì đúng cái bẫy này.

Hướng đi tôi khuyên khách hàng của mình không phải là “chờ chính sách” hay “chờ thị trường tốt hơn”. Là dịch chuyển ngay trong nội bộ chuỗi giá trị mà mình đang đứng. Nếu bạn đang làm CMT, hãy đàm phán lên FOB trong 12 tháng tới.

Nếu bạn đang bán sỉ qua thương lái, hãy mở kênh bán trực tiếp B2B qua Alibaba hoặc tham gia sàn thương mại điện tử xuất khẩu để cắt bớt trung gian. Tôi từng giúp một khách hàng ngành gỗ chuyển từ bán qua công ty thương mại sang bán trực tiếp cho buyer Mỹ qua nền tảng B2B, biên lợi nhuận tăng từ 12% lên 22% chỉ trong 8 tháng — không phải phép màu, chỉ là cắt được một tầng trung gian.

Cơ hội cho SME

Buyer quốc tế đang tìm nguồn cung thay thế do rủi ro chuỗi cung ứng toàn cầu, đây là thời điểm họ sẵn sàng lắng nghe nhà cung cấp mới, kể cả SME quy mô vừa, miễn chứng minh được năng lực sản xuất ổn định và tuân thủ tiêu chuẩn.

Các ngành có nhu cầu rõ nhất từ thị trường Mỹ, EU, Nhật cho phân khúc sản phẩm có câu chuyện riêng, không phải hàng đại trà:

• Nông sản có chứng nhận, truy xuất nguồn gốc rõ ràng
• Thủy sản chế biến sâu, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe
• Đồ gỗ nội thất mang câu chuyện thương hiệu, thiết kế riêng

SME nào làm được sản phẩm ngách, có chứng nhận rõ ràng, câu chuyện thương hiệu tốt, hoàn toàn có thể nhảy vào nhóm hưởng lợi thực sự từ con số 10 tỷ đô này, thay vì chỉ là mắt xích gia công phía dưới.

Lưu ý rủi ro

Cái bẫy lớn nhất là nhìn con số vĩ mô rồi mở rộng sản xuất ồ ạt mà không tính đến dòng tiền. Trước khi quyết định mở rộng, hãy kiểm tra 3 điều sau:

• Tỷ lệ đơn hàng lặp lại từ khách hiện tại
• Khả năng đa dạng hóa thị trường — đừng phụ thuộc một buyer, một quốc gia
• Dòng tiền có đủ chịu được cú sốc đơn hàng giảm 20-30% trong một quý hay không

Tôi từng chứng kiến doanh nghiệp vay vốn mở rộng nhà xưởng ngay khi thấy ngành mình lên báo với số liệu đẹp, sáu tháng sau đơn hàng chững vì buyer thay đổi chiến lược tồn kho. Con số 10 tỷ đô là tổng của cả ngành, không phải cam kết đơn hàng riêng cho bạn.

Bạn đang ở đâu trong chuỗi giá trị của ngành mình — người cầm trịch hay người làm thuê giá rẻ? Câu chuyện 7 mặt hàng xuất khẩu vượt mốc 10 tỷ USD sẽ quyết định năm 2026 này bạn tăng trưởng thật hay chỉ tăng doanh thu trên giấy.