Xuất Nhập Khẩu Việt Nam Với 2 Đối Tác Hàng Đầu: Con Số Đẹp, Nhưng Ai Đang Hưởng Lợi?

Tổng quan tin tức

Tạp chí Kinh tế – Tài chính Online vừa công bố infographic về tình hình xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và 2 đối tác thương mại hàng đầu. Số liệu tổng quan cho thấy bức tranh quen thuộc: kim ngạch hai chiều tiếp tục tăng, Việt Nam vẫn đóng vai trò là mắt xích gia công – lắp ráp – xuất khẩu trong chuỗi cung ứng toàn cầu, còn 2 đối tác lớn kia thì vừa là nguồn nhập khẩu nguyên liệu, vừa là thị trường tiêu thụ đầu ra.

Con số nói lên điều gì

Tôi đã đọc hàng trăm bản báo cáo dạng này trong 5 năm vận hành gian hàng trên Alibaba, Etsy, Amazon. Điểm chung: tăng trưởng kim ngạch luôn được đưa lên đầu, còn cấu trúc lợi nhuận thì ít ai nói tới. Với 2 đối tác hàng đầu của Việt Nam, câu chuyện thường lặp lại 3 lớp: Việt Nam nhập nguyên liệu, linh kiện, máy móc — xuất hàng thành phẩm hoặc bán thành phẩm. Phần giá trị gia tăng nội địa (local value added) trong nhiều ngành chỉ chiếm 20-35% giá trị xuất khẩu. Đây không phải chuyện xấu, nhưng là chuyện SME cần hiểu rõ trước khi ăn mừng con số tăng trưởng.

Ví dụ thực tế: một khách hàng của tôi làm hàng may mặc xuất sang thị trường lớn, tưởng lãi 25% nhưng khi trừ chi phí vải nhập khẩu, phụ liệu, logistics hai chiều, biên lợi nhuận thực còn chưa tới 8%. Đó là lý do tại sao đọc infographic kim ngạch thôi chưa đủ — phải bóc tách được cấu trúc dòng tiền.

Nhận định của Hồ Alva

Tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu với 2 đối tác lớn là tín hiệu tốt cho vĩ mô. Nhưng ở cấp độ doanh nghiệp, tôi nhìn thấy 3 nhóm rõ rệt: nhóm gia công thuần túy sống nhờ đơn hàng lớn, biên lợi nhuận mỏng, phụ thuộc tỷ giá và chi phí logistics; nhóm có thương hiệu riêng, bán trực tiếp qua kênh B2B hoặc B2C như Alibaba, Amazon, biên lợi nhuận cao hơn 2-3 lần nhưng đòi hỏi đầu tư bài bản vào marketing, compliance, chăm sóc khách hàng; và nhóm trung gian — mua đi bán lại, sống nhờ chênh lệch giá, dễ bị loại khi thị trường siết chặt kiểm soát xuất xứ.

Cơ hội cho SME

Nếu bạn đang xuất khẩu sang 1 trong 2 đối tác này, đây là lúc rà lại danh mục sản phẩm. Tôi từng tư vấn cho dự án Gomery chuyển từ bán sỉ nguyên container sang bán theo pallet nhỏ qua kênh online, kết quả biên lợi nhuận tăng từ 12% lên 22% chỉ trong 6 tháng vì cắt được lớp trung gian. Cơ hội thực sự nằm ở việc tận dụng kênh thương mại điện tử xuyên biên giới để bán trực tiếp, thay vì chỉ làm gia công cho đối tác nhập khẩu lớn. Alibaba.com hiện có chương trình hỗ trợ SME Việt tiếp cận buyer tại 2 thị trường này với chi phí quảng cáo giảm 20-30% cho tài khoản mới trong 2026. Etsy cũng đang mở rộng danh mục hàng thủ công, nội thất nhỏ có xuất xứ Việt Nam — đây là ngách ít cạnh tranh hơn so với hàng công nghiệp đại trà.

Lưu ý rủi ro

Rủi ro lớn nhất không phải thuế quan, mà là phụ thuộc đơn nguồn. Tôi đã chứng kiến ít nhất 4 doanh nghiệp SME lao đao khi 1 đối tác nhập khẩu lớn đột ngột giảm đơn hàng 40% chỉ trong 1 quý vì họ tìm được nguồn cung rẻ hơn ở nước khác. Nếu trên 60% doanh thu công ty bạn đến từ 1 thị trường, bạn đang cầm một quả bom hẹn giờ. Thêm nữa, yêu cầu về xuất xứ hàng hóa (C/O) đang bị soát xét gắt gao hơn để chống gian lận thương mại — chi phí tuân thủ có thể đội thêm 5-10% giá thành nếu bạn chưa chuẩn hóa hồ sơ chứng từ ngay từ đầu.

Kim ngạch tăng là tin vui trên giấy. Nhưng ai đang giữ phần lợi nhuận cao nhất trong chuỗi giá trị đó — bạn có đang tự hỏi câu này không?

Danh mục sản phẩm của bạn đang nằm ở nhóm gia công thuần, thương hiệu riêng, hay trung gian? Bạn có đang phụ thuộc trên 50% doanh thu vào 1 thị trường duy nhất không? Và nếu đối tác lớn giảm đơn hàng ngày mai, kế hoạch B của bạn là gì?