FDI chiếm gần 80% kim ngạch xuất khẩu: SME Việt đang ở đâu trong cuộc chơi này?

Tổng quan tin tức

Con số 80% nói lên điều gì?

Số liệu mới nhất từ Tạp chí Kinh tế – Tài chính Online công bố tháng 6/2026 xác nhận điều mà nhiều người trong ngành đã cảm nhận từ lâu: khối doanh nghiệp FDI đang nắm giữ gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nghĩa là cứ 10 đồng hàng hóa xuất ra khỏi biên giới Việt Nam, thì 8 đồng đi qua tay Samsung, Intel, LG, Foxconn và hàng trăm tên tuổi nước ngoài khác. Phần còn lại — khoảng 20% — mới là sân chơi của doanh nghiệp nội địa, bao gồm cả SME.

Cấu trúc xuất khẩu lệch từ gốc

Xuất khẩu Việt Nam hiện tập trung chủ yếu vào điện tử, điện thoại, máy móc thiết bị — đây là những ngành FDI gần như độc chiếm. Riêng nhóm hàng điện tử và điện thoại đã chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Doanh nghiệp SME nội địa chủ yếu cạnh tranh ở phân khúc nông sản, thủ công mỹ nghệ, dệt may gia công — những ngành biên lợi nhuận mỏng hơn và áp lực tuân thủ ngày càng khắt khe hơn từ phía người mua quốc tế.

Nhận định của Hồ Alva

Cơ hội cho SME

Tôi biết nghe con số 80% xong thấy nản. Nhưng dừng lại một chút — 20% của tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam vẫn là một con số tuyệt đối rất lớn. Và quan trọng hơn, 20% đó không bị FDI ăn vào được, vì đó là những ngành cần gốc rễ bản địa: nông sản đặc sản vùng miền, đồ gỗ nội thất, hàng thủ công, thực phẩm chế biến.

Trên Alibaba và Etsy — hai sân tôi vận hành thực tế — người mua B2B quốc tế đang tìm kiếm rất mạnh những sản phẩm có câu chuyện nguồn gốc. Một gian hàng Etsy bán đồ thủ công Việt từ làng nghề truyền thống có thể đạt 15.000 – 40.000 USD doanh thu mỗi tháng nếu làm đúng cách. Đó là phân khúc FDI không cạnh tranh, và cũng là phân khúc không ai có thể copy từ Trung Quốc sang được.

Thứ hai, xu hướng nearshoring và China+1 đang tạo ra cơ hội thực sự cho SME sản xuất Việt. Nhiều buyer Mỹ và EU đang chủ động tìm nhà cung cấp thay thế Trung Quốc ở phân khúc đơn hàng nhỏ 5.000 – 50.000 USD — đây là kích cỡ đơn mà FDI lớn không thèm nhận, nhưng lại hoàn toàn phù hợp với năng lực SME. Tôi đã thấy khách hàng của mình chốt được buyer Đức ổn định 3 container/tháng từ đúng phân khúc này.

Lưu ý rủi ro

Nhưng có một cái bẫy tôi phải nói thẳng: đừng nghĩ rằng FDI chiếm 80% xuất khẩu là vì họ “có lợi thế không công bằng”. Thực tế là họ đầu tư vào hệ thống tuân thủ, kiểm soát chất lượng và logistics từ ngày đầu tiên. SME Việt hay mắc lỗi chạy theo đơn hàng mà bỏ qua documentation — và khi buyer audit lần đầu là vỡ trận.

Cụ thể hơn: nếu bạn muốn bán sang EU, EUDR bắt buộc truy xuất nguồn gốc bằng blockchain từ năm 2025, áp dụng cho gỗ, cà phê, ca cao. Chi phí setup hệ thống truy xuất dao động 8.000 – 20.000 USD tùy quy mô. Nếu bạn bán sang Mỹ, FDA prior notice và C-TPAT là hai rào cản SME hay bỏ qua nhất. Trên Amazon, tài khoản bị suspend vì thiếu chứng từ xuất xứ là chuyện tôi thấy xảy ra với ít nhất 4 seller Việt trong vòng 12 tháng qua.

Rủi ro thứ hai là phụ thuộc đơn lẻ. 20% kim ngạch xuất khẩu của SME đang bị phân mảnh cực kỳ — nhiều doanh nghiệp chỉ có 1-2 buyer nước ngoài, không có hợp đồng dài hạn, hoàn toàn bị động về giá. Khi FDI dịch chuyển chuỗi cung ứng, SME vệ tinh bị kéo theo không có đường thoát. Bài học từ giai đoạn Samsung rút một phần sản xuất về Ấn Độ đã rất rõ ràng.

Vậy câu hỏi thực sự cho bạn — doanh nghiệp của bạn đang nằm trong 20% đó như thế nào? Bạn là người chủ động tìm buyer quốc tế qua B2B online, hay đang chờ đơn hàng từ FDI nhỏ giọt xuống? Nếu doanh thu xuất khẩu của bạn phụ thuộc hơn 60% vào một đối tác duy nhất — đó là rủi ro cần xử lý ngay hôm nay, không phải năm sau.