Mặt hàng 38 tỷ USD: Trung Quốc và Mỹ tranh nhau mua, SME Việt đang đứng ở đâu?

Tổng quan tin tức

Mặt hàng 38 tỷ USD là tên gọi chung cho nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vừa vượt mốc kim ngạch 38 tỷ USD, trong đó Trung Quốc và Mỹ là hai thị trường tiêu thụ lớn nhất. Con số này tương đương gần 10% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước trong một năm — cho thấy quy mô sản xuất của Việt Nam đã ở tầm được cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cùng săn đón.

Con số nói lên điều gì?

38 tỷ USD không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của nhiều năm tích lũy năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng, và uy tín với các nhà nhập khẩu lớn. Nhưng con số này cũng ẩn chứa một sự thật: khi hai khách hàng lớn nhất đến từ hai nền kinh tế đang có những toan tính riêng, rủi ro tập trung thị trường (concentration risk — tình trạng doanh thu phụ thuộc quá lớn vào một hoặc hai thị trường xuất khẩu) là có thật. Tôi từng làm việc với các nhà máy ở Bình Dương xuất hàng sang cả hai thị trường này — bài học luôn là: đừng bỏ hết trứng vào một giỏ, dù giỏ đó to đến đâu.

Nhận định của Hồ Alva

Mặt hàng 38 tỷ USD vừa là cơ hội vừa là rủi ro: cơ hội vì năng lực sản xuất Việt Nam được thị trường quốc tế công nhận, rủi ro vì phụ thuộc vào hai thị trường lớn luôn đi kèm biến động giá, chính sách nhập khẩu và tỷ giá nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp nhỏ. Tôi nhìn con số này với hai con mắt — một mắt thấy cơ hội, một mắt thấy rủi ro tiềm ẩn phía sau.

Cơ hội cho SME

Đây chính là lúc SME nên đặt câu hỏi thực tế: mình có đang bán trực tiếp cho hai thị trường lớn này, hay đang làm vệ tinh gia công cho một doanh nghiệp lớn khác? Nếu bạn đang ở vị trí gia công, đây là thời điểm để leo lên một bậc trong chuỗi giá trị.

Tự làm thương hiệu riêng, tự tìm buyer trực tiếp qua các nền tảng B2B như Alibaba, hoặc tự xây kênh bán hàng qua Amazon nếu sản phẩm phù hợp với B2C là ba hướng đi khả thi. Tôi từng hỗ trợ một xưởng sản xuất tại Đồng Nai chuyển từ OEM thuần túy sang có 20% đơn hàng trực tiếp qua Alibaba trong 8 tháng — biên lợi nhuận tăng từ 8% lên 19%. Sự khác biệt nằm ở việc ai kiểm soát được mối quan hệ với khách hàng cuối.

Ngoài ra, khi một mặt hàng đã đạt quy mô 38 tỷ USD, các thị trường ngách xung quanh — linh kiện phụ trợ, bao bì, dịch vụ logistics chuyên biệt cho ngành hàng này — cũng đang phình to theo. SME không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp ở mặt hàng chính, mà có thể nhảy vào phục vụ chuỗi cung ứng của chính ngành hàng đó.

Lưu ý rủi ro

Điểm cần tỉnh táo duy nhất: đừng để doanh nghiệp mình phụ thuộc 100% vào một trong hai thị trường này mà không có phương án dự phòng. Khi biến động tỷ giá, chi phí logistics, hoặc nhu cầu tiêu dùng tại một trong hai nước thay đổi đột ngột, doanh nghiệp chỉ bán cho một thị trường sẽ chịu cú sốc nặng hơn nhiều so với doanh nghiệp đã đa dạng hóa.

Giải pháp không phải là ngồi lo, mà là chủ động thử nghiệm thêm 1-2 thị trường thứ cấp:

• EU — thị trường tiêu chuẩn cao, phù hợp xây dựng thương hiệu dài hạn
• Nhật Bản — yêu cầu chất lượng ổn định, ít biến động đơn hàng
• Khu vực ASEAN — chi phí logistics thấp, dễ thử nghiệm quy mô nhỏ

Tỷ trọng gợi ý cho các thị trường thứ cấp này là 10-15% doanh thu, đủ để tạo “van an toàn” khi cần mà không dàn trải nguồn lực quá mức.

Đội ngũ của Big E Co. luôn khuyên khách hàng áp dụng nguyên tắc “3 thị trường tối thiểu” — không phải để dàn trải nguồn lực, mà để đảm bảo khi một cánh cửa khép lại, bạn vẫn còn hai cánh cửa khác đang mở.

Mặt hàng 38 tỷ USD là cơ hội lớn cho SME Việt, nhưng chỉ bền vững khi doanh nghiệp chủ động đa dạng thị trường thay vì phụ thuộc Trung Quốc và Mỹ. Doanh nghiệp bạn đang bán cho một thị trường, hai thị trường, hay đã có phương án dự phòng thứ ba chưa?