Xuất khẩu sắt thép 5 tháng đầu năm 2026: 4,71 triệu tấn, 3,09 tỉ USD — Con số Đẹp, Nhưng Bạn Đang Ở Đâu Trong Cuộc Chơi Này?

Tổng Quan Tin Tức

4,71 triệu tấn sắt thép xuất khẩu trong 5 tháng — nghe ấn tượng, nhưng hãy đọc kỹ hơn

Xuất khẩu sắt thép 5 tháng đầu năm 2026 của Việt Nam đạt 4,71 triệu tấn, kim ngạch 3,09 tỉ USD, tương đương đơn giá bình quân khoảng 656 USD/tấn. Con số này ấn tượng về lượng, nhưng bài viết này dành cho SME xuất khẩu thép muốn hiểu rõ biên lợi nhuận thực sau con số đó — chứ không chỉ nhìn vào tổng kim ngạch.

5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 4,71 triệu tấn sắt thép, đạt kim ngạch 3,09 tỉ USD. Tính ra đơn giá bình quân khoảng 656 USD/tấn. So với cùng kỳ nhiều năm trước, đây là mức xuất khẩu đáng ghi nhận về lượng — nhưng biên lợi nhuận thực tế trên từng tấn thép xuất đi mới là câu chuyện quan trọng hơn mà không phải doanh nghiệp nào cũng đang theo dõi.

Thị trường xuất khẩu chủ lực vẫn là ASEAN, tiếp theo là EU và một số thị trường Trung Đông. Thép xây dựng, thép cuộn cán nóng (HRC — thép tấm được cán nóng ở nhiệt độ cao, dùng làm nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp), và thép mạ vẫn là ba dòng sản phẩm chiếm tỉ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu.

Tuy nhiên, áp lực từ thép giá rẻ Trung Quốc tràn ra thị trường toàn cầu vẫn đang đè lên giá bán của doanh nghiệp Việt — đặc biệt tại các thị trường Đông Nam Á.

Bối cảnh thị trường toàn cầu không hề dễ thở

Trung Quốc đang dư thừa công suất thép ở mức 150–200 triệu tấn/năm và liên tục đẩy hàng ra ngoài với giá thấp hơn giá thành sản xuất của nhiều nước. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp khiến giá thép xuất khẩu toàn cầu, bao gồm cả thép Việt Nam, bị ép biên lợi nhuận dù sản lượng vẫn tăng.

EU đã kích hoạt cơ chế tự vệ thép (Steel Safeguard Measures — biện pháp hạn chế nhập khẩu tạm thời để bảo vệ ngành sản xuất trong nước) và đang xem xét thắt chặt thêm quota nhập khẩu từ ngoài khối. Mỹ giữ thuế Section 232 ở mức 25% với thép nhập khẩu. Điều này tạo ra một tình huống khá nghịch lý: lượng xuất khẩu tăng nhưng biên lợi nhuận đang bị co lại ở nhiều phân khúc.

Với SME trong ngành thép Việt Nam — nhà xuất khẩu vừa và nhỏ, đại lý phân phối, hay doanh nghiệp gia công thép xuất khẩu — đây không phải lúc để ăn mừng con số 3,09 tỉ USD mà không nhìn vào cấu trúc lợi nhuận thực tế đằng sau nó.

Nhận Định Của Hồ Alva

Cơ hội thực sự cho SME thép nằm ở ba hướng: chào giá cạnh tranh vào ASEAN, tận dụng khoảng trống quota tại EU, và chuyển sang sản phẩm thép có giá trị gia tăng cao hơn thép thô. Ngược lại, rủi ro lớn nhất là tỉ giá, điều tra phòng vệ thương mại, chi phí logistics phát sinh và công nợ quốc tế không được kiểm soát.

Cơ hội cho SME

Tôi đã làm việc với khá nhiều nhà xuất khẩu thép vừa và nhỏ khi vận hành gian hàng B2B trên Alibaba. Và tôi nhận ra một điều rõ ràng: những đơn vị kiếm được tiền thật không phải là những ai bán nhiều nhất — mà là những ai bán đúng sản phẩm cho đúng người mua ở đúng thị trường.

Cơ hội thực tế ở đây gồm ba nhóm chính:

• ASEAN: Philippines, Indonesia và Thái Lan đang có nhu cầu lớn về thép xây dựng và thép kết cấu cho hạ tầng. Chào giá cạnh tranh hơn Trung Quốc 5–8 USD/tấn và giao hàng nhanh hơn 7–10 ngày là lợi thế thực sự.
• EU: Thị trường đang siết quota với thép Trung Quốc, tạo khoảng trống cho thép Việt Nam nếu có chứng từ xuất xứ sạch, chứng nhận EN/ISO, và không vướng điều tra chống bán phá giá.
• Sản phẩm giá trị gia tăng: Thép mạ màu, thép ống đặc chủng, hay thép có gia công thêm đang có biên lợi nhuận tốt hơn đáng kể so với thép thô. Nếu bạn đang xuất thép thô và than lợi nhuận mỏng — đó không phải lỗi thị trường, đó là lỗi chiến lược sản phẩm.

Trên Alibaba, tôi từng thấy một nhà xuất khẩu thép mạ Việt Nam tăng đơn giá từ 620 USD/tấn lên 710 USD/tấn chỉ bằng cách đầu tư vào catalog sản phẩm chuyên nghiệp, video nhà máy thực tế, và chứng nhận SGS — trong vòng 6 tháng. Không thêm tấn nào, nhưng doanh thu tăng 14%. Đó mới là cách chơi khôn.

Lưu ý rủi ro

Bốn rủi ro lớn nhất với SME xuất khẩu thép hiện nay là: biến động tỉ giá khi thanh toán trả chậm, điều tra chống bán phá giá/chống trợ cấp, chi phí logistics phát sinh ngoài báo giá, và công nợ quốc tế không được bảo vệ bằng LC hay bảo hiểm tín dụng.

Nói thẳng: nếu bạn đang xuất thép theo kiểu “ai hỏi thì báo giá, có đơn thì giao” — bạn đang chơi trò may rủi, không phải kinh doanh xuất khẩu.

Rủi ro thứ nhất là tỉ giá và thanh toán quốc tế. Đồng USD dao động mạnh trong năm 2026. Một hợp đồng ký giá 650 USD/tấn hôm nay, khi thanh toán sau 90 ngày có thể thực thu ít hơn 15–20 triệu đồng trên mỗi lô 500 tấn nếu tỉ giá biến động bất lợi.

Rủi ro thứ hai là điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp. EU, Mỹ, Ấn Độ đang theo dõi rất kỹ thép xuất khẩu từ Đông Nam Á — đặc biệt những lô hàng có nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc. Chi phí thuê luật sư thương mại quốc tế để xử lý một vụ điều tra như vậy có thể lên tới 50.000–100.000 USD.

Rủi ro thứ ba là logistics và hao phí. Cước tàu tuyến châu Á – châu Âu vẫn biến động mạnh. Phụ phí BAF, EBS, PSS cộng lại có thể làm tăng chi phí vận chuyển 15–25 USD/tấn so với báo giá ban đầu, đặc biệt nếu hợp đồng CFR/CIF không có điều khoản điều chỉnh cước.

Rủi ro thứ tư — và tôi thấy nhiều SME hay bỏ qua nhất — là quản lý công nợ quốc tế. Thép là ngành có giá trị đơn hàng lớn, thường từ 200.000 – 1.000.000 USD/lô, với thanh toán trả chậm 60–90 ngày là chuyện bình thường. Nếu buyer phá vỡ hợp đồng hoặc thanh toán trễ mà bạn không có LC xác nhận hay bảo hiểm tín dụng xuất khẩu — bạn đang ngồi trên đống rủi ro mà không biết.

Con số 3,09 tỉ USD của xuất khẩu sắt thép nghe lớn, nhưng câu hỏi thật sự là doanh nghiệp bạn giữ được bao nhiêu phần trăm lợi nhuận sau chi phí. Chiến lược năm tới nên nhắm vào việc tăng tỉ lệ lợi nhuận đó, không chỉ chạy theo sản lượng xuất khẩu sắt thép.